Związki bioaktywne typowe dla reishi
Z reishi dotychczas wyizolowano ok. 400 związków. Polisacharydy, w tym typowe dla tego gatunku ganoderany (A, B, C), GLIS (Ganoderma lucidum immunomodulatory substances), czy polisacharydy oznaczone jako GLC-1, GLC-2, GLC-3. Najbardziej charakterystyczną dla reishi grupą związków są triterpeny, w tym kwasy ganoderowe (A-Z), kwasy lucidenowe, ganoderol, lucidon i inne. Kolejnymi grupami są sterole, białka i peptydy, w tym LZ-8 (Ling Zhi-8), nukleozydy, kwasy tłuszczowe i inne związki takie jak minerały czy witaminy. Spośród wszystkich składników kwasy ganoderowe są praktycznie unikalne dla rodzaju Ganoderma i często służą jako wskaźnik jakości ekstraktów.
Aktywność prozdrowotna reishi
Zakres oddziaływania prozdrowotnego G. lucidum obejmuje wsparcie układu odpornościowego, oddechowego, krążenia, pokarmowego, nerwowego i gospodarki hormonalnej.
Lęk i problemy ze snem
G. lucidum to silny adaptogen. Wspiera regulację osi podwzgórze-przysadka-nadnercza i wpływa na obniżenie poziomu kortyzolu (hormonu stresu). Efektem działania reishi jest zmniejszenie lęku, niepokoju i napięcia oraz wsparcie zasypiania i poprawa jakości snu. Umożliwia to osiągnięcie wewnętrznego spokoju, regenerację psychiczną oraz fizyczną, co jest niezbędne w procesie samoregulacji funkcjonowania organizmu.
Odporność
G. lucidum moduluje odpowiedź immunologiczną, również w kontekście zaburzeń osi jelita-mózg. Polisacharydy wzmacniają funkcje odpornościowe poprzez aktywację komórek układu odpornościowego. Reishi wpływa również na regulację odporności poprzez kluczowe szlaki sygnałowe, w tym NF-κB (czynnik transkrypcyjny) i MAPK (rodzina kinaz serynowo-treoninowych), i wspiera tolerancję immunologiczną, zmniejszając ryzyko chorób autoimmunologicznych. Ponadto moduluje mikrobiotę jelitową, co dodatkowo wpływa na odporność (jelita wraz z mikrobiomem są największym narządem układu odpornościowego, zlokalizowano w nich około 70–80% komórek odpornościowych). Immunomodulacyjne działanie reishi może stanowić wsparcie w leczeniu chorób metabolicznych, zapalnych, autoimmunologicznych i neurodegeneracyjnych oraz w immunoterapii nowotworów.
Nowotwory
β-Glukany i inne związki zawarte w reishi wykazują działanie aktywujące układ odpornościowy do zwalczania komórek nowotworowych. Efektem jest zwiększenie aktywności komórek NK (Natural Killer), limfocytów T oraz makrofagów, które rozpoznają i niszczą komórki nowotworowe, co hamuje wzrost guza. Ponadto indukują apoptozę, czyli naturalną śmierć komórek nowotworowych oraz blokują proces angiogenezy - tworzenia naczyń krwionośnych, które są niezbędne do wzrostu guza i rozprzestrzeniania się przerzutów. Aktywność przeciwnowotworową związków zawartych w reishi wykazano wobec ludzkich komórek raka piersi, nowotworów nosogardła, wątroby, żołądka, jelita grubego, prostaty i płuc. Ekstrakty z reishi wzmacniały działanie terapii konwencjonalnej (chemio-/radioterapii) oraz łagodziły objawy działań niepożądanych, co potwierdziła metaanaliza Cochrane. Badania przeprowadzone na ludzkich komórkach krwi wykazały również działanie radioprotekcyjne przeciwdziałając uszkodzeniom wywołanym promieniowaniem γ.
Serce i układ krążenia
Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów na świecie. Ekstrakty z reishi mogą hamować agregację płytek krwi będącą przyczyną zakrzepów, w tym mikrozakrzepów, co jest istotne w terapii miażdżycy, mogą też regulować inne czynniki ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, w tym ciśnienie, poziom glukozy, triglicerydów i cholesterolu. Związki zawarte w reishi mogą zmniejszać lepkość krwi, a tym samym poprawiać hemodynamikę i lokalne mikrokrążenie, umożliwiając efektywniejsze dostarczanie składników odżywczych i tlenu do komórek. Właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne dodatkowo przyczyniają się do utrzymania zdrowia naczyń krwionośnych.
Wątroba
G. lucidum chroni wątrobę poprzez szeroki zakres mechanizmów, które obejmują modulację poziomu enzymów wątrobowych fazy I (modyfikują związki toksyczne) i II (neutralizują toksyny i umożliwiają ich wydalanie z żółcią lub moczem), supresję β-glukuronidazy (enzym utrudniający detoksykację), działanie przeciwfibrotyczne i przeciwwirusowe, regulację produkcji tlenku azotu, aktywność antyoksydacyjną czy utrzymanie homeostazy wapnia.
Układ oddechowy
Właściwości farmakologiczne obejmują łagodzenie podrażnienia dróg oddechowych, działanie przeciwkaszlowe i rozszerzające oskrzela, co ułatwia oddychanie znacząco redukując objawy astmy czy postępującej obturacyjnej choroby płuc.
Gospodarka hormonalna
Reishi wykazuje aktywność estrogenopodobną, a także pomaga zachować równowagę pomiędzy estrogenem a progesteronem. Może to być przydatne w regulacji poziomu hormonów w leczeniu chorób pokrewnych takich jak np. osteoporoza. Badania wskazują, że reishi wspomaga normalizację poziomu globuliny wiążącej hormony płciowe (SHBG). Gdy stężenie tego białka spada, wzrasta poziom testosteronu i innych androgenów, co wiąże się z występowaniem objawów takich jak trądzik, nadmierne owłosienie, łysienie typu męskiego oraz zaburzenia miesiączkowania typowe dla PCOS (zespołu policystycznych jajników). Nadmiar androgenów zaburza prawidłowy cykl dojrzewania pęcherzyków w jajnikach i wpływa na tworzenie torbieli pęcherzykowych, co uniemożliwia uwolnienie komórki jajowej (owulację) i wywołuje w efekcie zaburzenia płodności u kobiet.
Proces starzenia
Starzenie się jest wynikiem akumulacji wolnych rodników i występuje, gdy stres oksydacyjny wywołujący uszkodzenia organizmu jest wyższy niż ochronna aktywność antyoksydacyjna. Reishi nie tylko eliminuje wolne rodniki, ale też znacząco zwiększa poziom enzymów odpowiedzialnych za neutralizację wolnych rodników: dysmutaz ponadtlenkowych (miedziowo-cynkowej i manganowej) i katalazy. Ekstrakty z G. lucidum mogą promować syntezę kolagenu i przyspieszać metabolizm skóry, dlatego często są stosowane w kosmetykach. Pomagają utrzymać odpowiedni poziom nawilżenia skóry, przywrócić jej elastyczność oraz usuwać plamy starcze.
Poziom energii
Związki o potencjale antyoksydacyjnym, w tym ganoderan wywierają wpływ na metabolizm energetyczny komórek, wzmacniając funkcje mitochondriów i ułatwiając efektywną syntezę adenozynotrifosforanu (ATP), ponadto optymalizują wychwyt i wykorzystanie glukozy, co pozwala utrzymać stabilny poziom energii.
Choroba Alzheimera
Ze względu na złożoność choroby Alzheimera brakuje skutecznych metod jej leczenia. Badania wykazały, że składniki bioaktywne G. lucidum mogą opóźniać postęp choroby (m.in. poprzez hamowanie formowania blaszek amyloidowych), poprawiać funkcje poznawcze i jakość życia chorych.
Podsumowanie
Zakres oddziaływania prozdrowotnego G. lucidum jest bardzo szeroki. W artykule scharakteryzowano tylko najistotniejsze funkcjonalności reishi. Wyniki prowadzonych badań dostarczają stale nowych danych dotyczących możliwości zastosowania tego „boskiego grzyba” we wspieraniu zdrowia. Jednak, aby uzyskać odpowiednie efekty, kluczowe jest zastosowanie preparatu autentycznego i o wysokiej bioaktywności. Przykładowo, analizy suplementów na bazie reishi dostępnych na rynku amerykańskim wykazały autentyczność jedynie w przypadku 25% produktów.
doi:10.3390/cimb47100842
doi:10.3390/medicines4010015
doi:10.1142/S0192415X11008610
doi:10.1016/j.carbpol.2009.12.029
doi:10.3390/nu12041143
doi:10.1002/fsn3.70623
doi:10.1038/srep29540
doi:10.1002/14651858.CD007731.pub3
doi:10.1007/s10086-008-0992-2
doi:10.3390/nu15081874
doi:10.1159/000538595
doi:10.1016/j.biopha.2024.116222
doi:10.1002/cbin.70166
doi:10.1038/s41598-017-06336-3
